Cumhuriyetçilik

Cumhuriyetçilik ilkesi Kemalist ilkeler arasında yer alan Cumhuriyetçilik esas itibariyle Demokrasinin devlet şekline uyarlanmış hali şeklinde tanımlanır. Farsça halk demek olan "Cumhur" kelimesinden gelir. Bu bakımdan Halk ve yönetim kelimelerinin bir araya geldiği "Demos" ve "Kritos" yani demokrasi sözcüğünün eş anlamlısı kabul edilebilir.

Cumhuriyetçilik ilkesi Kemalist ilkeler arasında yer alan Cumhuriyetçilik esas itibariyle Demokrasinin devlet şekline uyarlanmış hali şeklinde tanımlanır. Farsça halk demek olan "Cumhur" kelimesinden gelir. Bu bakımdan Halk ve yönetim kelimelerinin bir araya geldiği "Demos" ve "Kritos" yani demokrasi sözcüğünün eş anlamlısı kabul edilebilir.

Atatürk için, Kemalizmin "cumhuriyetçilik" ilkesi ile "demokrasi" eşanlamlı idi: Cquote|``Cumhuriyet rejimi demek, demokrasi sistemi ile devlet şekli demektir. Biz cumhuriyeti kurduk, on yaşını doldururken demokrasinin bütün gereklerini sırası geldikçe uygulamaya koymalıdır. Milli egemenlik esasına dayalı memleketlerde siyasi partilerin var olması tabiidir. Türkiye Cumhuriyeti`nde de birbirini denetleyen partilerin doğacağına şüphe yoktur.``

Atatürk için, demokrasi herşeyden önce bir özgürlük sorunuydu: Cquote|``İrade ve egemenlik milletin tümüne aittir ve ait olmalıdır. Demokrasi sosyal yardım veya iktisadi teşkilat sistemi değildir. Demokrasi maddi refah meselesi de değildir. Böyle bir görüş vatandaşların siyasi hürriyet ihtiyaçlarını uyutmayı amaçlar... Bir ulusu oluşturan bireylerin o ulus içinde, her çeşit özgürlüğü, yaşamak özgürlüğü, çalışmak özgürlüğü, düşünce ve vicdan özgürlüğü güven altında bulunmalıdır.``

Atatürk`ün kendi el yazısı ile kaleme aldığı ve halka demokrasiyi ve özgürlüğü öğretmek için ele aldığı "Medeni Bilgiler" kitabında "kamuoyu" şöyle anlatılıyordu : Cquote|``Ulusal egemenlik temeline dayalı temsili bir hükümette kamuoyu büyük rol oynar. Basın yayın ve toplantı özgürlükleri olmadan ve kamuya ilişkin işler hakkında geniş bir eleştiri ortamı bırakılmadan kamuoyu görevini yerine getiremez. Ulusal egemenlik ve temsili hükümet düşüncesinin yayılması ve yükselmesi ancak kamuoyunun etkinliği ile olabilir.`` Aynı kitabında Atatürk`ün "basın özgürlüğü" ile ilgili görüşleri de şöyleydi: Cquote|``Basın yayın özgürlüğünden ortaya çıkabilecek olumsuzlukları ortadan kaldıracak etkin yol, kesinlikle geçmişte olduğu gibi basın yayın özgürlüğünü kısıtlama yolu değildir. Basın yaın özgürlüğünden doğacak sakıncaların ortadan kaldırılması yolu, yine doğrudan basın yayın özgürlüğüdür.``

Atatürk`ün daha sonra Cumhuriyet Halk Partisi adını alacak olan "``Halk Fırkası``"nın tüzüğünü hazırlarken, bu partinin "``laik demokrat``" olduğunu vurgulamaya özen göstermiştir. Zamanın Fransa Büyükelçisi`ne söyledikleri ise onun demokrasi anlayışını göstermektedir. Cquote|``Kişisel iktidar gibi zararlı bir örnek bırakarak ölmeyeceğim. Parlamenter bir cumhuriyet kuracağım.`` Atatürk elinde hem padişah hem de halife olacak kadar gücü olduğu halde Cumhurbaşkanlığını bile geçici bir görev olarak düşünmekteydi. Fethi Okyar`ın 9 Ağustos 1930 tarihli mektubuna verdiği yanıtta şu satırlar vardır: Cquote|``Bildiğiniz gibi resmi görevim dolayısıyla ben bugün Cumhuriyet Halk Fırkasının Genel Başkanlığını fiilen yapamamaktayım. Fiili Başkanlık İsmet Paşa tarafından yerine getirilmektedir. Cumhurbaşkanlığı görevimin bitiminde, bizzat kurduğum Cumhuriyet Halk Fırkasının Başkanlığını fiilen yerine getireceğim tabiidir.``

Kavramın gelişimi

Ali Suavi, Namık Kemal ve başka Genç Osmanlılar özellikle Amerikan ve Fransız devrimlerinin de etkisiyle sultanın otoritesini kısıtlayacak bir rejim talep ediyorlardı. Özellikle II. Abdülhamit döneminde Fransız filozoflarının görüşleri Jön Türkler arasında geniş ölçüde yayıldı. Atatürk de bu oluşumun bir parçasıydı. Bununla birlikte Atatürk`e kadar reform düşüncesi meşrutiyet fikrinin ötesine geçmemişti.

Cumhuriyet düşüncesinin gelişme fırsatı bulması özellikle Birinci Dünya Savaşı`nı izleyen dönemde mümkün oldu. Savaştan sonra Rusya, Almanya ve Avusturya gibi imparatorluklar yerlerini cumhuriyet rejimlerine bıraktı. 1918`de Azerbaycan ilk Müslüman cumhuriyet olarak kuruldu. Rusya`daki diğer Müslüman halklar da kendilerini cumhuriyet olarak ilan etti. Cumhuriyet fikri böylece bütün Ortadoğu ve Kuzey Afrika`ya yayıldı.

Atatürk`ün cumhuriyet kurma projesini ne zaman planlamaya başladığı tam olarak bilinmemektedir. Ama daha 1919`daki milliyetçi toplantıların raporlarına bakarak bağımsızlık mücadelesinin başından itibaren Atatürk`ün cumhuriyetçi fikirlerden etkilenmiş olduğu söylenebilir.Paul Dumont (1999). Kemalist İdeolojinin Kökenleri. Jacob M. Landau (Yay. Haz.) (1999). Atatürk ve Türkiye`nin Modernleşmesi, İstanbul: Sarmal, ISBN 975-8304-18-6 (s. 49-72) içinde. s.53. Ancak sultanlığa ve halifeliğe bağlılığın kuvvetli olması nedeniyle Atatürk ve onun gibi düşünenler fikirlerini gerçekleştirmek için beklemek zorunda kaldılar. Cumhuriyet halifeliğin kaldırılmasından neredeyse bir yıl sonra ilan edildi. Atatürk İlkeleri

Notlar



Kaynaklar

Kaynaklar

Vikipedi

Diğer anlamları

Cumhuriyetçilik

Türkçe Cumhuriyetçilik kelimesinin İngilizce karşılığı.
n. republicanism, government in which citizens elect their representatives, principals of the republican system of government

Cumhuriyetçilik

Türkçe Cumhuriyetçilik kelimesinin Fransızca karşılığı.
républicanisme [le]

Cumhuriyetçilik

Cumhuriyet yanlısı olma durumu.


İlgili konuları ara


Görüşler

Bu konuda henüz görüş yazılmamış.
Gürüş/yorum alanı gerekli.
Markdown kodları kullanılabilir.

Cumhuriyetçilik ilgili konular

  • Jön türk

    Jön Türk (Genç Türk veya Yeni Türk) Osmanlı İmparatorluğunun son döneminde özgürlük ve demokrasi yanlısı olan kişiye verilen isimdi. Pe
  • Cumhuriyetçilik

    Cumhuriyetçilik ilkesi Kemalist ilkeler arasında yer alan Cumhuriyetçilik esas itibariyle Demokrasinin devlet şekline uyarlanmış hali şeklinde
  • Kemalizm

    Kemalizm, Atatürk'ün ortaya koyduğu eylemler ve belirttiği düşünceleri bir ideoloji olarak kendisi tarafından verilen bir isimdir.
  • Jön türkler

    Jön Türkler (Genç Türkler) (Fransızca: Jeunes Turcs) Osmanlı Devleti'nde İkinci Meşrutiyetin gelmesinde etkili olan devrimci gruptur. Dönemin
  • Ahmet Taner Kışlalı

    10 Temmuz 1939'da doğdu Tokat`ın Zile ilçesinde. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi`ni bitirdikten sonra 1962-63 yılları arasında
  • Kemalizm, Laiklik ve Demokrasi

    Kemalizm, Laiklik ve Demokrasi, Siyaset Bilimci, akademisyen Ahmet Taner Kışlalı' nın Atatürkçülük, Laiklik ve Demokrasi konuları üzerine ya
  • Kemalizm Laiklik ve Demokrasi

    Kemalizm, Laiklik ve Demokrasi, Siyaset Bilimci, akademisyen Ahmet Taner Kışlalı' nın Atatürkçülük, Laiklik ve Demokrasi konuları üzerine ya
  • Genç Osmanlılar

    Yeni Osmanlılar 1865 yılında ortaya çıkan, Osmanlı milliyetçiliğini savunan, Montesquieu ve Rousseau gibi Fransız devriminin kavramcıların
  • Altı ok

    Altı Ok, Cumhuriyet Halk Partisi'nin siyasi programını oluşturan altı ilkeye verilen ad. 1927'de Cumhuriyetçilik, Halkçılık, Milliyetçilik v
  • Atatürk'e Saldırmanın Dayanılmaz Hafifliği (kitap)

    Atatürk`e Saldırmanın Dayanılmaz Hafifliği, Ahmet Taner Kışlalı`nın bir eseri olup 396 sayfadır. Kitap 4 bölümden oluşur.