Şeyh Sait Ayaklanması

Şeyh Sait tarafından Türkiye'nin doğu bölgesinin bir kesiminde çıkarılan ve l Şubat 1925 - 15 Nisan 1925 tarihleri arasına gerçekleşen isyan. Elazığ'ın Eğil bucağının Piran köyünde saklanan mahkûmları aramaya gelen bir jandarma teğmeni kumandasındaki birliklere ateş açılmasıyla başladı. Ayaklanma hızla genişledi. Şeyh Sait'in emri üzerinde telefon ve telgraf hatları kesildi, isyancı kuvvetler ilk olarak Genç vilâyetinin merkezi Drahni'yi ele geçirdiler (16 şubat).

Şeyh Sait tarafından Türkiye'nin doğu bölgesinin bir kesiminde çıkarılan ve l Şubat 1925 - 15 Nisan 1925 tarihleri arasına gerçekleşen isyan. Elazığ'ın Eğil bucağının Piran köyünde saklanan mahkumları aramaya gelen bir jandarma teğmeni kumandasındaki birliklere ateş açılmasıyla başladı. Ayaklanma hızla genişledi. Şeyh Sait'in emri üzerinde telefon ve telgraf hatları kesildi, isyancı kuvvetler ilk olarak Genç vilayetinin merkezi Drahni'yi ele geçirdiler (16 şubat).

Şeyh Sait, kendisine katılan dört aşiretin kuvvetleriyle birlikte Çapakçur, Muş ve Diyarbakır cephelerini kurdu. İsyancı kuvvetler bir piyade alayını Diyarbakır'a doğru çekilmek zorunda bıraktı (19 şubat), üç gün sonra hükümet kuvvetlerinin yaptığı taarruz da başarısızlıkla sonuçlandı. Ayrıca asiler yeni bir saldırıya geçerek aynı gün Mani'ye girdiler ve bir süvari alayını pusuya düşürerek esir aldılar. Elazığ, Muş gibi vilayetlerde Şeyh Sait taraftarları bazı başarılar elde ederek yağma hareketlerine giriştiler. Şeyh Abdullah'ın yönetimindeki isyancılardan bir kısmı Muş cephesinde Varto'yu alarak Erzurum üstüne yürüdü.

Şeyh Sait de emrindeki 5 000 kişilik kuvvetle dört koldan Diyarbakır'a saldırdı (7 mart). Bir yandan da bölge halkına «Halife sizi bekliyor. Hilafetsiz Müslümanlar olmaz. Hiç bir halife memleketten çıkarılmaz. Şiarımız dindir. Şimdiki hükümet dinsizlik neşretmektedir. Şeriat isteyiniz. Kadınlar çıplaktır. Mekteplerde dinsizlik ilerliyor» şeklinde bildiriler dağıtıldı. Hükümet kuvvetleri Diyarbakır'ı yerli halktan da yardım görerek şiddetle savundu ve isyancıları bozguna uğratarak takibe başladı (8 mart).

2 Mart 1925'te doğu illerinde ilan edilen seferberlik uyarınca hükümet kuvvetlerinden büyük bir kısmı Diyarbakır'a geldi (9 mart). Bu tarihten itibaren hükümet kuvvetleri geniş bir temizlik harekatıyla birlikte, asilerin elindeki yerleri geri almaya başladı. Şeyh Sait, maiyetiyle birlikte Varto'nun güneyindeki Carpuh köprüsünde sıkıştırılarak yakalandı (15 Nisan).

Şeyh Sait isyanını elaltından destekleyen Kürdistan Teali cemiyeti reisi eski Şurayı Devlet reislerinden Seyit Abdülkadir de İstanbul'da ele geçirilerek 12 arkadaşıyla birlikte yargılanmak üzere Diyarbakır'a getirildi. Abdülkadir ve 5 arkadaşı yargılanarak, idam edildiler (27 mayıs). Yapılan kovuşturmada, isyancıların giydikleri yabancı asker üniformaları, üzerlerinde çıkan yabancı paralar, kullandıkları Türk ordusuna ait olmayan yabancı silah ve cephane ve bildirilerin Avrupa'da basılmış oluşu v.b. delillerden isyanın yabancı bir ülkeden (İngiltere) geniş destek gördüğü ortaya çıktı.

Şeyh Sait ve 47 kişi Sark istiklal mahkemesi tarafından idama mahkum edildi. Karar Diyarbakır'da Siverek kapısında yerine getirildi (29 haziran 1925).

Görüşler

Bu konuda henüz görüş yazılmamış.
Gürüş/yorum alanı gerekli.
Markdown kodları kullanılabilir.

Şeyh Sait Ayaklanması ilgili konular

  • Şeyh Sait Ayaklanması

    Şeyh Sait tarafından Türkiye'nin doğu bölgesinin bir kesiminde çıkarılan ve l Şubat 1925 - 15 Nisan 1925 tarihleri arasına gerçekleşen is
  • 11 Şubat

    11 Şubat Gregorian Takvimine göre yılın 42. günüdür. Sonraki sene için 323 gün var (Artık yıllarda 324).
  • Takrir-i Sükun Kanunu

    Takrir-i Sükun Kanunu (Huzurun Sağlanması Kanunu) 3 Mart 1925'te TBMM'de kabul edilen ve Hükümete olağanüstü yetkiler veren kanun. 13 Şubat 1
  • Çok Partili Döneme Geçiş Denemeleri

    23 Nisan 1920 günü açılan BMM aldığı "1" nolu kararla İstanbul Meclis-i Mebusanı'na katılan üyeleri de kendi çatısı altına almıştır.
  • Türk tarihinde ayaklanmaklar

    Ayaklanmaları incelemek netameli bir konudur. Ama hoşa gitmese de bu ülkenin tarihinde yaşanmış ve devletin ve toplumun geleceğinde hiç şüph
  • Birinci Ağrı Harekâtı

    Birinci Ağrı Harekâtı veya Birinci Ağrı İsyanı , Ağrı Dağı ve civarında Celali Aşireti reisi Celali Berho başkanlığında Celali, Hase
  • Makbule Abasıyanık

    Makbule Abasıyanık (doğum 1883, ölüm 1963; İstanbul), Türk yazar Sait Faik Abasıyanık'ın annesi, Sait Faik Abasıyanık Müzesi ve Sait Faik
  • 1920'de Türkiye

    1920 yılında Türkiye'deki olayları.== Siyaset & Olaylar =====Ocak===* 10 Ocak - Ankara'da Hakimiyet-i Milliye gazetesi yayınlanmaya başladı.* 1